ശബരിമല ശ്രീ ധർമ്മശാസ്താ ക്ഷേത്രംSabarimala Sree Dharma Sastha Temple

പശ്ചിമഘട്ടത്തിലെ വനനിബിഡമായ മലനിരകളിൽ, പെരിയാർ കടുവാസങ്കേതത്തിനുള്ളിലാണ് ശ്രീ ധർമ്മശാസ്താവായ അയ്യപ്പന്റെ സന്നിധി. ഓരോ തീർത്ഥാടനകാലത്തും ദശലക്ഷക്കണക്കിന് ഭക്തർ ശബരിമല കയറുന്നു; ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ തീർത്ഥാടനങ്ങളിലൊന്നാണിത്. രാമായണത്തിലെ രാമഭക്തയായ ശബരി ഈ വനങ്ങളിൽ ജീവിച്ചിരുന്നുവെന്നും, അങ്ങനെയാണ് മലയ്ക്ക് ഈ പേര് ലഭിച്ചതെന്നുമാണ് വിശ്വാസം.

വെറുതെ കയറിച്ചെല്ലാവുന്ന ഒരു ക്ഷേത്രമല്ല ശബരിമല. ചില കാലങ്ങളിൽ മാത്രമേ നട തുറക്കൂ; യാത്ര തന്നെയാണ് ഇവിടെ ആരാധന – ആഴ്ചകൾ നീളുന്ന വ്രതം, ശിരസ്സിലേന്തുന്ന ഇരുമുടി, ‘സ്വാമിയേ ശരണമയ്യപ്പ’ എന്ന ശരണംവിളിയോടെ പമ്പയിൽ നിന്നുള്ള മലകയറ്റം, ഒടുവിൽ സന്നിധാനത്തിലേക്കുള്ള പതിനെട്ടാംപടി. ഓരോ തീർത്ഥാടകനെയും ‘സ്വാമി’ എന്നോ ‘അയ്യപ്പാ’ എന്നോ ആണ് വിളിക്കുന്നത് – ഈ മലയിൽ ഭഗവാന് മുന്നിൽ എല്ലാവരും തുല്യരാണെന്ന ഓർമ്മപ്പെടുത്തൽ.

High in the forested hills of the Western Ghats, inside the Periyar Tiger Reserve, stands the shrine of Lord Ayyappa – Sree Dharma Sastha. Millions of pilgrims climb to Sabarimala every season, making it one of the largest pilgrimages in the world. The hill is named after Shabari, the devotee of Rama in the Ramayana, who is believed to have lived in these forests.

Sabarimala is not a temple you simply drop in on. It is open only in certain seasons, and the journey itself is the worship: weeks of vratham, the irumudi carried on the head, the climb from Pamba with the call 'Swamiye Saranamayyappa', and finally the eighteen holy steps to the sannidhanam. Every pilgrim is addressed as 'Swami' or 'Ayyappa', a reminder that, on this hill, all are equal before the Lord.

പമ്പാതീരത്ത് കഴുത്തിൽ മണികെട്ടിയ ഒരു ആൺകുഞ്ഞിനെ പന്തളം രാജാവ് കണ്ടെത്തി സ്വന്തം മകനായി വളർത്തിയെന്നും, മണികണ്ഠൻ എന്ന് പേരിട്ടുവെന്നുമാണ് ഐതിഹ്യം. ശിവന്റെയും വിഷ്ണുവിന്റെ സ്ത്രീരൂപമായ മോഹിനിയുടെയും പുത്രനായ അയ്യപ്പനായിരുന്നു ആ ബാലൻ. രാജ്ഞിക്കായി പുലിപ്പാൽ തേടി കാട്ടിലേക്ക് പോയ മണികണ്ഠൻ മഹിഷിയെ നിഗ്രഹിച്ച് തന്റെ ദിവ്യസ്വരൂപം വെളിപ്പെടുത്തിയെന്നും, തന്റെ ക്ഷേത്രം എവിടെ വേണമെന്ന് കാണിക്കാൻ ഒരു അമ്പെയ്തുവെന്നും, ആ സ്ഥാനത്താണ് ശബരിമല ക്ഷേത്രം ഉയർന്നതെന്നും കഥ. നിത്യബ്രഹ്മചാരിയായി യോഗനിദ്രയിൽ ഭഗവാൻ ഇവിടെ കുടികൊള്ളുന്നുവെന്നാണ് ഭക്തരുടെ വിശ്വാസം.

അയ്യപ്പന്റെ സുഹൃത്തായ മുസ്ലീം യോദ്ധാവ് വാവരെയും ഭക്തർ ആദരിക്കുന്നു; സന്നിധാനത്ത് വാവരുനടയുണ്ട്, എരുമേലിയിലെ വാവർ പള്ളിയിലും ധാരാളം തീർത്ഥാടകർ എത്തുന്നു – മതസൗഹാർദ്ദത്തിന്റെ ജീവിക്കുന്ന അടയാളം. പ്രധാന ക്ഷേത്രത്തിന് സമീപം കുടികൊള്ളുന്ന മാളികപ്പുറത്തമ്മയ്ക്കും അയ്യപ്പനോളം തന്നെ പ്രാധാന്യമുണ്ട്.

ചരിത്രത്തിൽ, 1950-ലുണ്ടായ തീപിടുത്തത്തിൽ ക്ഷേത്രത്തിന് വലിയ നാശമുണ്ടായി; തുടർന്ന് പുനർനിർമ്മിച്ചു. ഇന്നത്തെ വിഗ്രഹം പഞ്ചലോഹനിർമ്മിതമാണ്. താഴമൺ കുടുംബത്തിനാണ് പാരമ്പര്യ താന്ത്രികാവകാശം; ക്ഷേത്രഭരണം തിരുവിതാംകൂർ ദേവസ്വം ബോർഡിനാണ്. രാത്രി നട അടയ്ക്കുമ്പോൾ പാടുന്ന ‘ഹരിവരാസനം’ 1950-നുശേഷമുള്ള വർഷങ്ങളിലാണ് ആചാരത്തിന്റെ ഭാഗമായത്. ഒരു നിശ്ചിത പ്രായപരിധിയിലുള്ള സ്ത്രീകളുടെ പ്രവേശനം സംബന്ധിച്ച പരമ്പരാഗത നിയന്ത്രണം 2018 മുതൽ കോടതിയുടെ പരിഗണനയിലാണ് (താഴെ ‘പ്രവേശനം’ കാണുക).

The story goes that the King of Pandalam found a baby boy with a bell (mani) around his neck on the banks of the Pamba and raised him as his own son, naming him Manikandan. The boy grew up to be the divine Ayyappa, born of Shiva and Mohini, the female form of Vishnu. He is said to have gone into the forest to bring back tigress's milk for the queen, slain the demoness Mahishi, and then revealed his true nature. He shot an arrow to show where his temple should stand, and the shrine at Sabarimala was built at that spot. Ayyappa is believed to sit there in deep meditation, as an eternal celibate.

Devotees also honour Vavar, a Muslim warrior and friend of Ayyappa; his shrine stands at the sannidhanam and the Vavar mosque at Erumeli is visited by many pilgrims – a living sign of harmony between faiths. Malikappurathamma, worshipped in a shrine near the main temple, is regarded as almost as important as Ayyappa himself.

In recorded history, the temple was badly damaged by fire in 1950 and rebuilt; the present idol is made of panchaloha. The Thazhamon family hold the hereditary role of thanthri, and the temple is administered by the Travancore Devaswom Board. Harivarasanam, the song sung each night as the nada closes, became part of the ritual in the years after 1950. Questions about the traditional restriction on women of a certain age have been before the courts since 2018 (see Entry below).